روش نمايشي ( نمايش علمي ) / روش آزمايشي (آزمايشگاهي)

اين روش بر مشاهده و ديدن استوار است. افراد مهارتهاي خاصي را از

طريق ديدن فرا مي گيرند. بعنوان مثال معلم در کلاس درس تصميم دارد

کار کردن با يک وسيله را به دانش آموزان ياد دهد که از طريق اين روش

 مي تواند عمل کند. مهمترين حسن اين روش، به کارگيري اشياي حقيقي و

واقعي در آموزش است و بيشتر براي درسهايي که جنبه عملي و فني

 دارند کاربرد دارد.

      مراحل اجراي روش نمايشي

  1- مرحله آمادگي:

معلم بايد هدف از تدريس را دقيقاً مشخص کند و امکانات لازم را از قبل

 فراهم نمايد و از سالم بودن آن ابزار اطمينان حاصل کند.  

   2- مرحله توضيح:

معلم قبل از انجام تدريس، بايد اهداف تعيين شده را براي شاگردان به وضوح

بيان کند، نحوه و علت انجام دادن عمل را توضيح دهد و سوالاتي را که انتظار

دارد شاگردان در پايان تدريس، پاسخ دهند را مطرح کند که باعث جلب توجه

شاگردان شود.  

   3- مرحله نمايشي:

معلم بايد روش صحيح کار و مراحل آن را به نمايش بگذارد و بعنوان مثال

فرآيند کار يک موتور ديزل را به دانش آموزان توضيح دهد.  

  4- مرحله آزمايش و سنجش:

بعد از احراي مراحل بالا، معلم بايد از دانش آموزان بازخورد دريافت کند

 تا متوجه شود که دانش آموزان موضوع را فهميده اند يا نه ( مهارت لازم را

کسب کرده اند يا نه؟) و در صورت بروز مشکل، معلم نقايص را برطرف نمايد

 که با پرسشهاي کتبي يا شفاهي مي تواند به اين موضوع دست يابد.  

  محاسن و محدوديتهاي روش نمايشي

از محاسن اين روش مي توان از به کارگيري اشياي حقيقي و واقعي نام برد.

 اين روش، در مدارس فني که اغلب با ماشين آلات سر و کار دارند، و وسايل

 کار بسيار محدود است، روش مناسبي است. اما با توجه به اين که شاگردان

 نمي توانند از راه تجارب مستقيم و از راه عمل و تمرين و تکرار، مهارت لازم

 را کسب کنند، يادگيري از کيفيت چندان مطلوبي برخوردار نخواهد بود.  

 روش آزمايشي (آزمايشگاهي)

اساس اين روش بر اصول يادگيري اکتشافي استوار است. در اين روش،

موقعيت و شرايطي فراهم مي شود تا شاگردان خود از طريق آزمايش به

 پژوهش بپردازند و جواب مسأله را کشف کنند. اين روش، فعاليتي است

 که در جريان آن، شاگردان عملاً با به کاربردن وسايل و تجهيزات و مواد

 خاص درباره مفهومي خاص تجربه کسب مي کنند. براي موضوعات

علوم تجربي روش بسيار مناسبي است ولي در روانشناسي و ساير علوم

انساني نيز از آن استفاده مي شود.
اين روش مي تواند کيفيت يادگيري را افزايش دهد. براي ارضاي حس

کنجکاوي و تقويت نيروي اکتشاف و اختراع و پرورش تفکر انتقادي

فراگيران بسيار مفيد است و اعتماد به نفس و رضايت خاطر را

در دانش آموزان ايجاد مي کند. نقش معلم در اين روش، هدايت شاگردان و

نظارت بر کار آنهاست  

با توجه به اين که انجام بعضي از آزمايشها خطرناک است بايد در ابتدا

آن آزمايش توسط معلم با دقت صورت گيرد و سپس دانش آموزان در حضور

 معلم به آزمايش بپردازند با اين حال، رعايت موارد ذيل مي تواند مفيد باشد:

1- وسايل و ابزار آزمايش قبل از تدريس فراهم و سازماندهي شود.
2- قبل از آزمايش، براي اطمينان و گرفتن نتيجه مطلوب، آزمايش به صورت تمريني انجام شود.
3- هنگام آزمايش، وسايل موردنياز روي جعبه آزمايش قرار داده شود.
4- براي جلوگيري از انحراف توجه شاگردان، وسايل اضافي، در داخل جعبه آزمايش گذاشته شود.
5- قبل از آزمايش به وسيله پرسش، توجه شاگردان به جريان آزمايش جلب شود.
6- آزمايش به گونه اي انجام شود که همه شاگردان براحتي بتوانند آن را ببينند.
7- در ضمن آزمايش، از ساير روشها، مثلاً روش سخنراني نيز استفاده شود.  

  محاسن و محدوديتهاي روش آزمايشي
الف) محاسن

1- چون يادگيري از طريق تجارب مستقيم حاصل شده است، يادگيري با

    ثبات تر و موثرتر خواهد بود.
2- شاگردان علاوه بر دست يافتن به هدفهاي آموزشي، روش آزمايش کردن

     را نيز ياد مي گيرند.
3- در شاگردان انگيزه مطالعه و تحقيق را تقويت مي کند.
4- حس کنجکاوي شاگردان را ارضا مي کند و به آنها اعتماد به نفس مي دهد.
5- نيروي اکتشاف، اختراع، و تفکر علمي را در شاگردان تقويت مي کند.
6- اين روش، فعاليتهاي آزمايشي را براي فراگيران جالب و شيرين مي کند،

      و در نتيجه آنان را کمتر خسته و بي حوصله مي کند.  

  ب) محدوديتها

1- احتياج به وسايل و امکانات فراوان دارد، لذا در مقايسه با ساير روشهاي

     تدريس از نظر اقتصادي گران تمام مي شود.
2- به معلمان آگاه و مجرب که خود با روش آزمايشي آشنايي داشته باشند،

     نياز دارد.
3- نسبت به ساير روشها ممکن است اطلاعات و معلومات کمتري در اختيار

    شاگردان قرار دهد، و دامنه لغات و مفاهيم آنان را تقويت نکند.
4- در صورت عدم کنترل، ممکن است به صورت غلط اجرا شود، و اين

 روش غلط در رفتار شاگردان تثبيت گردد.  

  در روش آزمايشگاهي معلم براي هرچه بهتر کردن اين روش بايد نکات

      زير را رعايت کند:

- گروه بندي شاگردان بر اساس امکانات و تعداد شاگردان
- تعيين وظايف اعضاي شاگردان هر گروه و مراحل فعاليت
- انجام روش صحيح آزمايش براي شاگردان
- تقسيم بندي وسايل موجود در آزمايشگاه برحسب نياز هر گروه
- رعايت نکات ايمني
- ارائه گزارش از شاگردان در مورد آزمايشهاي صورت گرفته  

                                                             خدا نگهدار تا بعد

  الگوي پيش سازمان دهنده (preadvance-organizer model)

"پيش سازمان دهنده" يک مطلب يا مفهوم کلي است که در مقدمه

تدريس مي آيد تا مبحثي را که به شاگردان ارائه داده مي شود با

مباحث پيشين همان درس مربوط سازد و پايه اي براي ارتباط مفاهيم

 جديد با پيشين شود. در اين الگو، معمولاً مطالب از کلي به جزئي

مورد بررسي قرار مي گيرد.

 ساخت شناختي چيست؟

مجموعه اطلاعات و مفاهيمي که در زمينه يک رشته درس در

ذهن فرد به وجود مي آيد، "ساخت شناختي" او را از آن مجموعه

 دانش تشکيل مي دهد. مثلاًٌ مفاهيم درس فيزيک که از قبل در

ذهن دانش آموز به وجود آمده است، بر روي هم ساخت شناختي

او را در علم فيزيک تشکيل مي دهد.  

 يادگيري معنادار چيست؟

به آن نوع يادگيري گفته مي شود که مفاهيم جديد، ريشه

در مفاهيم گذشته فرد داشته باشد و براساس آن بنا شود.

ويژگيهاي الگوي پيش سازمان دهنده:
1- مراحل اجراي الگوي پيش سازمان دهنده:

در ابتدا پيش سازمان دهنده ارائه مي شود که بايد از مطالب

درس جديد کلي تر باشد سپس معلم به ارائه مطالب و مفاهيم

 درس جديد مي پردازد و در آخر کار براي تفهيم بيشتر مطالب

جديد بايد مثالها و نمونه هايي ارائه مي دهد.

۲- چگونگي کنش و واکنش معلم نسبت به شاگردان در

الگوي پيش سازمان دهنده:

در اين الگو معلم نقش انتقال و ارائه کننده مفاهيم درس

را دارد و شاگردان، دريافت کننده و پذيرنده مطلب درسي هستند.

براي اثر بخشيدن به اين الگو، مهمترين نکته اين است که معلم

بايد براي ارائه مطالب درسي، مناسبترين پيش سازمان دهنده

 را انتخاب کند. جهت ارتباط، هميشه از طرف شاگرد يا شاگردان است.  

  3- ماهيت روابط ميان گروهي:

در اين الگو، معلم با فرد فرد دانش آموزان يا با کل آنها ارتباط پيدا

مي کند ولي اين ارتباط يک طرفه است يعني شاگردان معمولاً

با او و با يکديگر ارتباط ندارند و در واقع معلم بر کلاس مسلط است.

براي افزايش روابط ميان گروهي در اين الگو، معلم مي تواند با طرح

پرسشهاي راهنمايي کننده، فراگيران را به شرکت در بحثهاي کلاس

 علاقه مند کنند.                                   

  4- شرايط و منابع لازم در الگوي پيش سازمان دهنده:

در اين الگو، معلم و کتاب و کلاس درس فقط منابع و شرايط آموزشي

 هستند. در اين الگو معلم بايد بتواند مطالب کلي را از جزئي تميز دهد.

 بايد سخنران خوبي باشد، به فراگيران فرصت دهد تا در فرآيند آموزشي

 شرکت جويند. معلم در هر موقعيت آموزشي، يکي از منابع متعدد

اطلاعات است و ساير منابع از جمله ابزارهاي آموزشي، به شاگردان

 امکان مي دهند تا به مطالب درسي از زاويه هاي مختلف نگاه کنند.  

  محاسن و محدوديتهاي الگوي پيش سازمان دهنده:

الگوي پيش سازمان دهنده، الگوي مناسبي براي دروس نظري

 است و مناسب براي نظامهاي آموزشي فقير مي باشد.

در اين الگو از يک زمان آموزشي محدود مي توان حداکثر استفاده

را کرد. از اتلاف وقت جلوگيري مي شود. مفاهيم، بطور منظم در

ساخت شناختي شاگردان جاي مي گيرد.
از محدوديتهاي آن مي توان به: در اين الگو تمام تصميمات توسط

 معلم گرفته مي شود به نيازها و علايق و تواناييهاي شاگردان

کمتر توجه مي شود، محتوا با زندگي واقعي شاگردان چندان

ارتباطي ندارد. به مسائل رواني، عاطفي و اجتماعي شاگردان کمتر

توجه مي شود.                            خدا نگهدار تا بعد

  الگوي تدريس چيست؟

الگو، معمولاً به نمونه کوچکي از يک شيء يا به مجموعه اي از اشياي بيشمار گفته مي شود که ويژگيهاي مهم و اصلي آن شيء بزرگ يا اشياء را داشته باشد. الگوي تدريس، چهارچوب ويژه اي است که عناصر مهم تدريس در درون آن قابل مطالعه است. انتخاب يک الگوي تدريس، بستگي به نوع آگاهي معلم از فلسفه و نگرشهاي تعليم و تربيت خواهد داشت.
تدريس يک فرآيند است و فعاليتي است که در داخل يک الگو صورت مي پذيرد، الگوهاي تدريس متعددي توسط صاحبنظران معرفي شده اند که به مهمترين آنها اشاره خواهيم کرد.  

  الگوي عمومي تدريس (general teaching model)

اين الگو، توسط "رابرت گليزر" در سال 1961 مطرح شد که در 1971 توسط "راجرز" و "رابينسون" بسط داده شد.

در اين الگو، فرآيند تدريس به پنج مرحله تقسيم مي شود:
1) تعيين هدفهاي تدريس و هدفهاي رفتاري: معلم بايد هدفهاي تدريس خود را به صورتي عيني و قابل اندازه گيري تعريف و مشخص کند.
2) تعيين رفتار ورودي و ارزشيابي تشخيصي: اصطلاح رفتار ورودي در اينجا منعکس کننده کليه يادگيريهاي گذشته فراگيران، تواناييهاي عقلي، وضع انگيزشي و برخي عوامل اجتماعي و اقتصادي مؤثر در يادگيري و ميزان رشد آنان است.
3) تعيين شيوه ها و وسايل تدريس: در اين مرحله معلم با آگاهي از شرايط و موقعيت آموزشي يکي از روشها مانند روش سخنراني، آزمايشي، آموزش انفرادي و ... را انتخاب کند و وسايل تدريسي را نيز با توجه به مفاهيم و شرايط و ويژگيهاي فراگيران را برگزيند.
4) سازماندهي شرايط و موقعيت آموزشي: معلم بايد قادر باشد که با ابتکار و خلاقيت، حداکثر استفاده از امکانات موجود، در امر تدريس و تحقق اهداف آموزشي را ببرد.
5) ارزشيابي و سنجش عملکرد: معلم در اين مرحله علاوه بر ارزشيابي هاي معمولي مي تواند عملکرد شاگردان را در موقعيتهاي متعدد، مانند انجام دادن پروژه، شرکت در فعاليتهاي آموزشي و ... را ارزيابي کند و در صورت عدم موفقيت با توجه به نتايج ارزشيابي به ترميم و اصلاح مراحل قبلي الگو اقدام کند.  

 تعريف روشهاي تدريس

از مراحل مهم طراحي آموزشي، انتخاب روش تدريس است. معلم بعد از انتخاب محتوي و قبل از تعيين وسيله، بايد خط مشي و روش مناسب تدريس خود را انتخاب کند. به مجموعه تدابير منظمي که براي رسيدن به هدف، با توجه به شرايط و امکانات اتخاذ مي شود "روش تدريس" گويند.